mukaalama, Khuda aur insaan – iqbal

مکالمہ ، خدا اور انسان ۔ فارسی ۔ محمد اقبال

 

جہاں راز یک  آب و گلِ  آفریدم

تو ایران و تاتار و زنگ آفریدی

من از خال پولادِ ناب آفریدم

تو شمشیر و تیر و تفنگ آفریدی

تبر آفریدی نہالِ چمن را

قفس ساختی طایرِ نغمہ زن را

 

تو شب آفریدی، چراغ آفریدم

سفال آفریدی، ایاغ آفریدم

بیابان و کہسار و راغ آفریدی

خیابان و گلزار و باغ آفریدم

من آ  نم کے از سنگ آیٰنہ سازم

من آ  نم کے از زہر نوشینہ سازم

مکالمہ ، خدا اور انسان – محمد اقبال

اُردو میں ترجمہ  ۔ شاہد

 

جہاں ایک ہی آب  و گل سے بنایا

مگر تو نے  ہند ،  چین و ایراں  بٹایا

فولادو آہن تو ہم نےخلاسے بنایا

مگر اِس سے تو تیر  و خنجر  بنایا

چمن کے درختوں کو کاٹا تبر  تو بنانے

نغمہ زن طائیروں کاقفس بھی  بنایا

 

اندھیرے کو شب کے  چراغاں بنایا

تیری خاک لے کر ہی   پیالہ بنایا

بیابان، کوہسار و جنگل تھے تیرے

مشقت سے میں نے گلستاں بنایا

میں وہ ہوں کہ  پتھر  کو شفّاف کر  دوں

میں وہ ہوں زہر سے جو درماں بنایا

मुकालेमा, ख़ुदा और इन्सान – मोहम्मद इक़बाल

उर्दू तर्जुमा – शाहेद

 

जहाँ एक ही आब ओ गिल से बनाया

मगर तू ने हिंद, चीन ओ ईरां बटाया

फ़ौलाद ओ आहन तो हम ने ख़ला से बनाया

मगर इस से तू तीर ओ ख़न्जर बनाया

चमन के दरख़्तों को काटा तबर तू बनाने

नग़मा ज़न ता’एरौं का क़फ़स भी बनाया

 

अंधेरे को शब के चिराग़ां बनाया

तेरी ख़ाक लेकर ही प्याला बनाया

बियाबान, कोहसार ओ जंगल थे तेरे

मशक़्क़त से मैं ने गुलिस्तां बानाया

मैं वो हूँ के पत्थर को शफ़्फ़ाफ़ कर दूं

मैं वो हूँ ज़हर से जो दरमां बनाया

 

मुकालेमा, ख़ुदा और इन्सान – मोहम्मद इक़बाल

अस्ल फ़ारसी

 

जहाँ रा आज़ एक आब ओ गिल आफ़्रीदम

तु ईरान ओ तातार ओ ज़ंग आफ़रीदी

मन आज़ ख़ाल पूलाद ए नाब आफ़्रीदम

तु शमशीर ओ तीर तो तुफ़ंग आफ़रीदी

तबर आफ़रीदी निहाल ए चमन रा

क़फ़स साख़्ती ता’एर ए नग़मा ज़न रा

 

तु शब आफ़रीदी, चिराग़ आफ़्रीदम

सफ़ाल आफ़रीदी, आयाग़ आफ़्रीदम

बियाबान ओ कोहसार ओ राग़ आफ़रीदी

ख़ियाबान ओ गुलज़ार ओ बाग़ आफ़्रीदम

मन आनम के अज़ संग आईना साज़म

मन आनम के अज़ ज़हर् नौशीना साज़म

mukaalema, Khuda aur insaan – mohammed iqbal
urdu tarjuma – shahed

Click here for overall comments and on any passage for meanings and discussion. I have translated the Farsi composition into poetic Urdu. It was relatively easy – changing a few words here and there retained poetic composition as well as the original meaning/spirit.

jahaaN1 ek hi aab-o-gil2 se banaaya
magar tu ne hind, cheen o iraaN baTaaya
faulaad-o-aahan3 to hum ne Khala4 se banaaya
magar is se tu teer-o-Khanjar5 banaaya
chaman ke daraKhtoN6 ko kaaTa tabar7 tu banaane
naGhma-zan-taa’eroN8 ka qafas9 bhi banaaya
1.world 2.water and clay 3.iron and steel 4.emptiness 5.arrows and daggers 6.trees 7.clubs 8.song birds 9.cages
(god speaking) – I made the whole world from the same water and clay. You divided it up into countries and regions. I created iron and steel from nothingness. You fashioned swords and arrows from it. You cut up growing trees to make clubs and even made cages for songbirds.

andhere ko shab10 ke chiraGhaaN11 banaaya
teri Khaak12 lekar hi pyaala banaaya
biyabaan13, kohsaar14 o jangal the` tere`
mashaqqat15 se maiN ne gulistaaN16 banaaya
maiN vo huN ke patthar ko shaffaaf17 kar duN
maiN vo huN zahar se jo darmaaN18 banaaya
10.night 11.lit up 12.dust, clay 13.wilderness 14.mountains 15.hard work 16.gardens 17.clear, polished 18.remedy
(man replies) – You darkened the night, I lit a lamp. You made clay, I fashioned it into cups. Wilderness, hills and forests you gave. I worked to grow orchards and gardens. I am he who polished stone into reflecting mirrors. I am the one who made elixir out of poison.

 

mukaalema, Khuda aur insaan – mohammed iqbal
Farsi original

jahaaN ra az yek aab o gil afreedam
tu iran o tatar o zang aafridi
man az Khaal poolad e naab aafridam
tu shamshir o teer to tufang aafridi
tabar aafridi nihaal e chaman ra
qafas saaKhti taa’er e naGhma zan ra

tu shab aafridi, chiraaGh aafridam
safaal aafridi, ayaaGh aafridam
biyabaan o kohsaar o raaGh aafridi
Khiyaban o gulzar o baaGh aafridam
man aanam ke az sang aaiina saazam
man aanam ke az zahr naushina saazam.

mukaalema, Khuda aur insaan – mohammed iqbal
urdu tarjuma – shahed

I have translated the Farsi composition into poetic Urdu.  It was relatively easy – changing a few words here and there retained poetic composition as well as the original meaning/spirit.

jahaaN1 ek hi aab-o-gil2 se banaaya
magar tu ne hind, cheen o iraaN baTaaya
faulaad-o-aahan3 to hum ne Khala4 se banaaya
magar is se tu teer-o-Khanjar5 banaaya
chaman ke daraKhtoN6 ko kaaTa tabar7 tu banaane
naGhma-zan-taa’eroN8 ka qafas9 bhi banaaya

1.world 2.water and clay 3.iron and steel 4.emptiness 5.arrows and daggers 6.trees 7.clubs 8.song birds 9.cages
(god speaking) –
I made the whole world from the same water and clay. You divided it up into countries and regions. I created iron and steel from nothingness. You fashioned swords and arrows from it. You cut up growing trees to make clubs and even made cages for songbirds.

andhere ko shab10 ke chiraGhaaN11 banaaya
teri Khaak12 lekar hi pyaala banaaya
biyabaan13, kohsaar14 o jangal the` tere`
mashaqqat15 se maiN ne gulistaaN16 banaaya
maiN vo huN ke patthar ko shaffaaf17 kar duN
maiN vo huN zahar se jo darmaaN18 banaaya

10.night 11.lit up 12.dust, clay 13.wilderness 14.mountains 15.hard work 16.gardens 17.clear, polished 18.remedy

(man replies) – You darkened the night, I lit a lamp. You made clay, I fashioned it into cups. Wilderness, hills and forests you gave. I worked to grow orchards and gardens. I am he who polished stone into reflecting mirrors. I am the one who made elixir out of poison.

mukaalema, Khuda aur insaan – mohammed iqbal
Farsi original

jahaaN ra az yek aab o gil afreedam
tu iran o tatar o zang aafridi
man az Khaal poolad e naab aafridam
tu shamshir o teer to tufang aafridi
tabar aafridi nihaal e chaman ra
qafas saaKhti taa’er e naGhma zan ra

tu shab aafridi, chiraaGh aafridam
safaal aafridi, ayaaGh aafridam
biyabaan o kohsaar o raaGh aafridi
Khiyaban o gulzar o baaGh aafridam
man aanam ke az sang aaiina saazam
man aanam ke az zahr naushina saazam.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *